Πληροφοριακή παιδεία (Information literacy): έμφαση στην ικανότητα για αποδοτική
και αποτελεσματική χρήση των πηγών πληροφόρησης και στην εκμάθηση των
ερευνητικών – μαθησιακών πρακτικών ή σε καθημερινές καταστάσεις όπως η
υγειονομική περίθαλψη.
Η ΠΠ αποτελεί τη βάση της Δια Βίου Μάθησης, δηλαδή να μάθει το άτομο πώς να μαθαίνει.
Πεδία εφαρμογής:
Αφορά όλα τα επιστημονικά πεδία, (Θετικές/ Ανθρωπιστικές Επιστήμες)
εφαρμόζεται σε όλα τα επίπεδα μάθησης (Πρωτοβάθμια, Δευτεροβάθμια, Τριτοβάθμια) και
σε όλα τα μαθησιακά περιβάλλοντα (Δια ζώσης, Online, κλπ)
Τα βασικά πρότυπα της πληροφοριακής παιδείας
- ANZIL (Australian and New Zealand Information Literacy Framework): Το πρότυπο ANZIL αναπτύχθηκε για την προώθηση της πληροφοριακής παιδείας στην Αυστραλία και τη Νέα Ζηλανδία. Κεντρικό σημείο του προτύπου είναι οι τρεις βασικές δεξιότητες πληροφοριακής παιδείας: Κατανόηση της πληροφορίας, Χρήση της πληροφορίας και Ενσωμάτωση της πληροφορίας. Οι χρήστες καλούνται να αξιολογούν, να χρησιμοποιούν και να ενσωματώνουν τις πληροφορίες στη σκέψη και τη δημιουργία τους. Το ANZIL επικεντρώνεται επίσης στον ανάπτυξη της κριτικής σκέψης και της ικανότητας αξιολόγησης πληροφοριών.
- BIG SIX: Το μοντέλο BIG SIX αναπτύχθηκε από τους Michael B. Eisenberg και Robert E. Berkowitz και επικεντρώνεται στη διαδικασία της αναζήτησης πληροφοριών. Το μοντέλο αυτό περιλαμβάνει έξι βήματα: (1) Καθορισμός του προβλήματος, (2) Ορισμός της πληροφορίας που χρειάζεται, (3) Αναζήτηση πληροφοριών, (4) Χρήση της πληροφορίας, (5) Συνθετική προσέγγιση της πληροφορίας και (6) Αξιολόγηση της διαδικασίας. Το μοντέλο BIG SIX δίνει έμφαση στις δεξιότητες ανάλυσης και οργάνωσης της πληροφορίας.
- ACRL (Association of College and Research Libraries) Framework for Information Literacy for Higher Education: Το πρότυπο ACRL αποσκοπεί στην ανάπτυξη της πληροφοριακής παιδείας σε πανεπιστημιακό επίπεδο. Το πλαίσιο περιλαμβάνει έξι βασικές αρχές πληροφοριακής παιδείας, συμπεριλαμβανομένων της εξοικείωσης με την πληροφορία, της ανάπτυξης της κριτικής σκέψης και της ικανότητας αξιολόγησης των πληροφοριών. Προσδιορίζει τη φύση και το εύρος της πληροφορίας που χρειάζεται. Εντοπίζει την πληροφορία που αναζητά, αποτελεσματικά και γρήγορα. Αξιολογεί την πληροφορία και τη διαδικασία αναζήτησης της πληροφορίας. Διαχειρίζεται ατομικά ή ως μέλος ομάδας αποτελεσματικά την πληροφορία που εντόπισε για ένα συγκεκριμένο σκοπό να χρησιμοποιεί την πληροφορία με ηθικό και νόμιμο τρόπο σεβόμενος πολιτισμικά, οικονομικά και νομικά θέματα που εμπεριέχονται σ’ αυτήν.
- SCONUL (Society of College, National and University Libraries) Seven Pillars of Information Skills Model: Το πρότυπο SCONUL αναπτύχθηκε από βιβλιοθηκονόμους και επικεντρώνεται στην ανάπτυξη δεξιοτήτων πληροφοριακής παιδείας για φοιτητές στην ανώτερη εκπαίδευση. Το μοντέλο περιλαμβάνει επτά “στύλους” ή αρχές που περιγράφουν τις βασικές δεξιότητες της πληροφοριακής παιδείας, συμπεριλαμβανομένων της κατανόησης της πληροφορίας και της αξιολόγησης των πηγών. Το πληροφοριακά Εγγράμματο άτομο θα πρέπει να είναι σε θέση να: Να αναγνωρίζει την ανάγκη του για πληροφόρηση (Able to identify a personal need for information). Να έχει πρόσβαση σε τρέχουσα και αξιόπιστη πληροφόρηση και να αναγνωρίζει «κενά» (Can assess current knowledge and identify gaps). Να διαμορφώνει στρατηγικές αναζήτησης για τον εντοπισμό της πληροφόρησης που χρειάζεται (Can construct strategies for locating information and data). Να εντοπίζει και να αποκτά πρόσβαση στην απαιτούμενη πληροφόρηση (Can locate and access the information and data they need). Να αναθεωρεί τις στρατηγικές αναζήτησης, να συγκρίνει και να αξιολογεί δεδομένα (Can review the research process and compare and evaluate information and data). Να οργανώνει την πληροφορία με επαγγελματικό και ηθικό τρόπο (Can organise information professionally and ethically). Να εφαρμόζει την πληροφορία, να παρουσιάζει τα αποτελέσματα της έρευνάς του, να συνθέτει νέα και παλιά πληροφορία δημιουργώντας νέα γνώση και να την διαδίδει επιλεκτικά με ποικίλους τρόπους. (Can apply the knowledge gained: presenting the results of their research, synthesising new and old information and data to create new knowledge and disseminating it in a variety of ways
Κάθε ένα από αυτά τα πρότυπα παρέχει κατευθυντήριες γραμμές και αρχές για την ανάπτυξη των δεξιοτήτων πληροφοριακής σε διάφορα περιβάλλοντα εκπαίδευσης και βοηθά στην προώθηση της κριτικής σκέψης, της ανεξάρτητης μάθησης και της αποτελεσματικής αναζήτησης και χρήσης πληροφοριών.
Πότε ένα άτομο θεωρείται πληροφοριακά εγγράματο;
Η έννοια του “πληροφοριακά εγγράματος” αναφέρεται στην ικανότητα ενός ατόμου να αναζητά, αναγνωρίζει, αξιολογεί, επιλέγει και χρησιμοποιεί πληροφορίες αποτελεσματικά και κριτικά. Ένα άτομο θεωρείται πληροφοριακά εγγράματο όταν διαθέτει τις απαραίτητες δεξιότητες για να διαχειρίζεται την πληροφορία με αυτόνομο και αποτελεσματικό τρόπο. Αυτό σημαίνει ότι:
- Μπορεί να καθορίσει τις πληροφοριακές ανάγκες του: Το άτομο γνωρίζει ποιες πληροφορίες χρειάζεται για να ανταποκριθεί σε συγκεκριμένες ανάγκες ή ερωτήσεις.
- Μπορεί να εντοπίσει και να επιλέξει πηγές πληροφοριών: Το άτομο μπορεί να βρει και να επιλέξει κατάλληλες πηγές πληροφοριών, όπως βάσεις δεδομένων, βιβλία, άρθρα κ.ά.
- Μπορεί να αξιολογήσει την ποιότητα και την αξιοπιστία των πληροφοριών: Το άτομο μπορεί να κρίνει την εγκυρότητα, την αξιοπιστία και την αντικειμενικότητα των πληροφοριών που βρίσκει.
- Μπορεί να χρησιμοποιήσει και να συνθέσει τις πληροφορίες: Το άτομο μπορεί να ενσωματώσει τις πληροφορίες στη σκέψη και τη δημιουργία του, δημιουργώντας νέα γνώση.
- Μπορεί να προσαρμόσει την πληροφοριακή διαδικασία: Το άτομο μπορεί να προσαρμόσει την προσέγγισή του στην αναζήτηση και χρήση πληροφοριών ανάλογα με τις ανάγκες του και το περιβάλλον του.
Συνολικά, ένα πληροφοριακά εγγράματο άτομο έχει τις δεξιότητες και την κριτική σκέψη που του επιτρέπουν να αξιοποιεί την πληροφορία με αποτελεσματικό και εποικοδομητικό τρόπο.